Theo Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam
Họa sĩ vẽ minh họa: Vũ Xuân Hoàn

Ngày xưa, một ông vua nước ngoài có một viên ngọc vô cùng quý giá. Viên ngọc có hai điều lạ: một là cầm trên tay tưởng chừng rất nhẹ, thế nhưng đặt vào đâu thì ở đấy nặng trĩu; hai là đêm đến ngọc tỏa ánh sáng rực, dẫu cất chỗ kín thế nào đi nữa, ánh sáng vẫn cứ lọt ra ngoài. Từ lúc được làm chủ viên ngọc, nhà vua mừng lắm, đêm ngày ôm ấp không rời.

Nhưng một hôm ngọc quý bỗng không cánh mà bay. Nhà vua tiếc ngơ tiếc ngẩn, hạ lệnh dò tìm khắp nơi. Vua sai người đem kính thiên lý ra nhìn, thì mới biết ngọc đã bay về phương Nam. Lập tức vua sai một viên đại thần đem năm trăm quân sĩ theo hướng Nam mà đi. Sau bao ngày vượt biển, viên đại thần theo dõi kính thiên lý bỗng nhìn thấy viên ngọc bay vụt vào nước Nam, bèn ra lệnh cho quân sĩ cứ hướng ấy đuổi theo.

Bấy giờ ở làng kia có một người tên là Điển Chi. Một đêm nọ, ông đang ngồi chơi ở sân, chợt thấy có ánh sáng lạ bay xuống chiếu sáng cả khu vườn. Dù kinh ngạc, nhưng ông cũng đánh bạo chạy tới, không ngờ bắt được viên ngọc. Biết đó là của hiếm trên thế gian, ông vội đưa về nhà cất trong hộp gỗ. Nhưng kỳ lạ thay đêm đến, ánh sáng của viên ngọc vẫn tỏa sáng khắp nhà. Ông lại cho vào một cái thùng sắt đậy kín, nhưng thùng sắt cũng không đủ sức che kín ánh sáng chói chang. Ông lại bèn đào hố chôn đi. Nhưng dầu đào sâu chôn chặt bao nhiêu, đêm đêm ngọc vẫn phát ra ánh sáng. Sau nhiều ngày mò mẫm đủ cách, ông mới biết chỉ có bỏ ngọc vào giữa thịt sống thì ánh sáng của ngọc mới được che kín trọn vẹn. Cuối cùng, ông đánh liều cầm dao rạch đùi mình nhét ngọc vào rồi khâu lại. Từ đó chân ông đau tê buốt không đi lại được, nhưng của báu thì hoàn toàn giấu kín không ai biết cả.

Lại nói chuyện quan quân nước ngoài theo dõi dấu ngọc tới làng nọ thì bỗng mất hút. Kính thiên lý cũng không còn tìm ra. “Hẳn có người nào ở vùng này bắt được ngọc biết cách giấu vào da thịt nên ngọc không phát sáng nữa”. Viên đại thần nghĩ vậy. Và ông cố moi óc tìm ra một kế để đưa ngọc về. Ông mới sai quân sĩ dựng rạp trên một hòn đảo giữa sông, rồi giết bò mổ lợn làm tiệc linh đình. Đoạn nhờ quan huyện ở đây mời tất cả nam phụ lão ấu các làng tới dự. Mỗi người đến dự tiệc đều phải đi qua một chiếc bè nứa thả nổi trên sông, nối liền với đảo. Ông còn cắt mấy người đứng đón ở bè nứa, dặn hễ thấy lúc nào có người đi qua, bè chìm thì báo ngay cho ông. Suốt mấy ngày liền, dân làng lũ lượt đến ăn tiệc, nhưng chẳng một ai có sức nặng làm cho bè chìm. Viên đại thần cố cho hỏi trong trong đám khách dự tiệc các làng xem còn sót ai chưa đi chăng. Một người mách: “Người làng tôi thiếu mặt họa chỉ có ông Điển Chi vì ông ta gần đây bị đau chân không đi đâu được”.

Nghe nói thế, viên đại thần vội sai mấy người lính sắm sửa cáng võng, đến tận nhà ông Điển Chi cố mời ông đi. Ông Điển Chi không biết được mưu sâu nên được mời liền vui vẻ lên cáng. Quả nhiên, vì có viên ngọc nhét trong đùi, nên cáng ông vừa bước lên bè nứa, thì bè tròng trành dữ dội rồi chìm ngập xuống nước.

Thấy vậy, viên đại thần reo lên: “Ngọc đây rồi! Ta tìm được ngọc đây rồi!”.

Ông Điển Chi đành phải thú thực mọi việc. Viên đại thần nói: “Hoàng đế nước chúng tôi mất một viên ngọc. Ngọc bay sang quý quốc, ông bắt được ngọc đó là một điều may mắn. Chúng tôi không có ý lấy không của ông. Nhưng để có ngọc về nộp hoàng đế, mong ông vui lòng đánh đổi hoặc quan tước, hoặc bạc vàng cho chúng tôi. Ông muốn gì, cũng xin làm cho ông vui lòng”.

Thấy quan quân không có gì ác ý, ông Điển Chi bảo họ: “Hãy chồng tiền vác cao bằng đầu người từ chỗ tôi đứng cho tới nơi nào hòn chì của tôi ném ra dừng lại”.

Cuộc trao đổi giải quyết chóng vánh. Từ đấy, ông Điển Chi trở nên giàu có, trong nước ít người sánh kịp.

Tin ông Điển Chi bỗng nhiên giàu bốc lên bay đến kinh đô. Nhà vua bèn cho đòi ông về kinh hỏi chuyện. Thấy ông tốt số kỳ lạ, vua chọn một công chúa gả cho ông, phong ông làm phò mã. Hai vợ chồng sống với nhau rất tương đắc. Công chúa chiều chuộng ông rất mực. Ông Điển Chi những tưởng đời mình không còn gì sung sướng hơn thế nữa.

Nhưng một hôm, một người bạn nối khố của ông từ phương xa tới thăm. Ông vui vẻ dắt bạn đi khắp nơi xem tư cơ đồ sộ của mình. Thấy bạn luôn miệng tấm tắc khen ngợi, ông có vẻ đắc chí: “Giàu như tôi mới thật là nhất nước”. Không ngờ câu nói ấy lọt vào tai công chúa. Không chịu được sự ngạo mạn của chồng, trong một lúc giận dữ, công chúa mách cha. Nhà vua không ngăn được cơn thịnh nộ, lập tức cho triệu phò mã về triều: “Nhà ngươi tự khoe mình giàu có nhất nước. Bây giờ ngươi hãy thi với ta đem tiền ra phát chẩn cho dân. Ta phát ba ngày đầu, ngươi phát ba ngày cuối. Nếu ta không đủ tiền để phát thì coi như lời ngươi nói đúng. Nhưng nếu ngươi không đủ tiền để phát, thì tức là ngươi đã nói láo, phải phạt tội lột da nhồi trấu để làm gương cho thiên hạ!

Ông Điển Chi khôn xiết kinh hoàng, sụp xuống chân vua kêu xin tha tội. Nhưng nét mặt vua thản nhiên như không nghe thấy. Chẳng biết tính sao nữa, ông đành tuân lời.

Cuộc thi bắt đầu. Mấy ngày đầu vua phát chẩn, dân chúng chưa mấy ai biết tin nên đến lĩnh chẩn còn thưa thớt. Cho nên số tiền vua ứng ra vẫn không phát hết. Nhưng đến lượt ông Điển Chi phát thì khắp nơi dân chúng đã hay tin, nên nô nức tuôn về lĩnh chẩn ùn ùn. Ông Điển Chi phát mãi, phát mãi, vợi hết cả kho tiền mà vẫn không đủ. Hết tiền ông lại đem gạo trong kho ra phát, mong có thể cứu được tính mạng. Nhưng không may cho ông, các kho gạo bắt đầu vơi mà dòng người vẫn tuôn về như nước chảy. Vì thế ông đành chịu thua cuộc.

Nhà vua vẫn không chút thương hại chàng rể ngạo mạn. Ông Điển Chi bị xử tội. Tất cả tài sản còn lại đều bị sung công. Thấy chồng bị vua cha làm tội, công chúa đâm ra hối hận. Rồi một hôm, công chúa giao tất cả ruộng đất của mình cho dân làng, bỏ đi tu.

Xem thêm: